Bé Ọc sữa là nỗi “thót tim” quen thuộc của gần như mọi bà mẹ, đặc biệt là mẹ lần đầu. Nhìn con trớ cả dòng sữa trắng ra ngoài, mẹ rất dễ hoảng: “Có phải con bị bệnh gì không, Sữa mẹ không hợp, hay mình cho bú sai?”. Thật ra, trong đa số trường hợp, ọc sữa là hiện tượng rất thường gặp và thường vô hại, nếu mẹ hiểu đúng nguyên nhân và biết cách xử lý bình tĩnh.
Bài viết này theo phong cách Litita.vn sẽ giúp mẹ:
-
Hiểu vì sao bé hay ọc sữa.
-
Biết cách bế, cho bú, vỗ hơi để giảm trớ.
-
Nhận diện những dấu hiệu nguy hiểm để đưa bé đi khám kịp thời.
1. Bé ọc sữa là gì? Có đáng lo không?
Ọc sữa (trớ sữa) là hiện tượng sữa từ dạ dày trào ngược lên miệng rồi chảy ra ngoài. Bé có thể ọc ngay sau khi bú hoặc trong vòng 30 phút sau bú.
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nguyên nhân thường rất “đời thường”:
-
Dạ dày còn nhỏ xíu, nằm ngang.
-
Van dạ dày (cơ thắt thực quản dưới) còn lỏng, đóng chưa kín.
-
Bé bú nhanh, nuốt nhiều hơi.
-
Bé bị đặt nằm ngay sau khi bú.
Vì vậy, trong 6 tháng đầu đời, ọc sữa rất phổ biến và đa phần là sinh lý bình thường. Nhiều nghiên cứu cho thấy có tới khoảng một nửa đến hơn một nửa trẻ sơ sinh trớ sữa ít nhất vài lần mỗi ngày khi còn nhỏ, nhưng vẫn Tăng cân tốt và phát triển bình thường.
Mẹ chỉ cần thật sự lo khi ọc đi kèm các dấu hiệu bất thường (phần 5).
2. 6 nguyên nhân khiến bé dễ bị ọc sữa
Hiểu nguyên nhân giúp mẹ phòng tránh và bớt tự trách mình.
2.1 Bé nuốt nhiều hơi khi bú
Khi ngậm ti chưa đúng hoặc núm bình không phù hợp, bé rất dễ “uống” cả khí vào bụng.
Dấu hiệu:
-
Bé ợ hơi to, nhiều.
-
Bú hay cong lưng, giật mình, nhả ti khó chịu.
-
Sau bú, bụng căng tròn, ấn hơi thấy chặt.
2.2 Bé bú quá no
Dạ dày bé:
-
Tuần đầu: chỉ bằng quả nho.
-
Khoảng 1 tháng: cỡ quả trứng gà.
Nếu lượng sữa vượt quá “giới hạn chịu đựng”, phần thừa sẽ bị đẩy ngược ra ngoài – giống như rót nước đầy ly thì nước tràn.
Mẹ nhiều sữa, tia mạnh càng dễ làm bé bú quá no mà mẹ không nhận ra.
2.3 Dòng sữa xuống quá nhanh
-
Mẹ có phản xạ xuống sữa mạnh.
-
Núm bình size quá to, lỗ chảy nhanh.
Bé “nuốt không kịp” → dễ sặc, ho, rồi ọc.
2.4 Bé nằm ngay sau bú
Trái với quan niệm “cho nằm yên cho dễ tiêu”, nằm ngay sau bú lại là lý do hàng đầu gây trớ:
-
Sữa chưa kịp ổn định trong dạ dày.
-
Bé nằm ngang → sữa dễ trào ngược lên miệng.
2.5 Trào ngược dạ dày – thực quản sinh lý
Phần lớn bé dưới 4–6 tháng đều có trào ngược sinh lý, vì:
-
Van dạ dày còn yếu.
-
Bé nằm nhiều, ít vận động.
Tình trạng này thường giảm rõ khi bé:
-
Biết lật (3–4 tháng).
-
Biết ngồi (khoảng 6 tháng).
-
Bắt đầu ăn dặm.
2.6 Thay đổi tư thế quá nhanh
Ngay sau bú mà:
-
Bế bé lên đột ngột.
-
Đung đưa, rung lắc mạnh.
-
Cho bé chơi nhún nhảy.
… đều làm sữa trong dạ dày “dội lên” và chảy ngược ra.
3. Có mấy dạng ọc sữa? Mẹ nhận biết để đỡ lo
3.1 Ọc sữa sinh lý – thường gặp, thường vô hại
Đặc điểm:
-
Lượng sữa ít, vài muỗng, tràn ở khóe miệng hoặc áo.
-
Sữa không phun xa, chỉ chảy tràn.
-
Bé vẫn tỉnh táo, chơi được, bú tốt.
-
Không sốt, không tiêu chảy, tăng cân bình thường.
Đây là dạng đa số bé gặp – nhìn thì “thương” nhưng không nguy hiểm.
3.2 Ọc vọt (projectile vomiting) – cần chú ý
Đặc điểm:
-
Sữa phun thành tia mạnh, bắn xa khỏi người bé, có khi vọt cao 20–30 cm.
-
Xảy ra lặp đi lặp lại sau nhiều cữ bú.
Đây có thể là dấu hiệu:
-
Hẹp phì đại môn vị.
-
Vấn đề về đường tiêu hóa.
-
Dị ứng đạm sữa bò hoặc bệnh lý khác.
3.3 Nôn ói bệnh lý
Kèm theo:
-
Sốt, tiêu chảy, bụng chướng.
-
Bé bỏ bú, bú kém, mệt lả.
-
Nôn ra dịch xanh/vàng, có lẫn máu.
Đây là nhóm không còn là trớ sinh lý, cần đi khám sớm.
4. Mẹ nên làm gì NGAY khi bé ọc sữa?
Điều quan trọng nhất: giữ bình tĩnh, đừng bế sốc bé lên hoặc lật ngửa bé vội.
Mẹ có thể làm theo 4 bước:
Bước 1: Nghiêng đầu bé sang một bên
-
Để sữa chảy ra ngoài, tránh tràn vào đường thở.
-
Không để bé nằm ngửa mặt lên trời khi đang ọc.
Bước 2: Lau miệng – mũi cho bé
-
Dùng khăn mềm, sạch lau nhẹ sữa quanh miệng, mũi.
-
Không đưa tay/chọt sâu vào miệng bé vì có thể gây nôn nhiều hơn.
Bước 3: Bế bé thẳng
-
Bế vác lên vai, thân bé thẳng đứng.
-
Vỗ lưng nhẹ nhàng từ dưới lên trên, giúp bé ợ hơi.
-
Giữ tư thế này 5–10 phút.
Bước 4: Quan sát bé 5–10 phút sau đó
-
Nếu bé hồng hào, thở đều, tỉnh táo, chơi bình thường → mẹ yên tâm.
-
Nếu bé tím tái, thở mệt, lịm đi, co giật… → đưa đi cấp cứu ngay.
5. Khi nào ọc sữa là dấu hiệu NGUY HIỂM cần đi khám?
Mẹ nên đưa bé đi khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:
-
Ọc sữa sau hầu hết mọi cữ bú, nhiều lần trong ngày.
-
Ọc vọt mạnh, bắn xa, lặp lại nhiều lần.
-
Nôn ra dịch xanh, vàng hoặc lẫn máu.
-
Bé không tăng cân, thậm chí sụt cân.
-
Bé thở mệt, thở nhanh, tím quanh môi khi ọc.
-
Kèm sốt, tiêu chảy, bụng chướng, lừ đừ.
-
Bé quấy khóc dữ dội mỗi lần bú, có vẻ đau bụng.
6. Cách cho bú đúng để giảm 70% tình trạng ọc sữa
6.1 Tư thế bú chuẩn
Khi bú mẹ hoặc bú bình:
-
Đầu bé cao hơn thân một chút.
-
Tai – vai – hông của bé trên một đường thẳng, không vẹo cổ.
-
Mũi bé đối diện đầu ti, miệng ngậm sâu quầng vú (với bú mẹ).
-
Không để bé ngả quá thấp, không vừa bú vừa nằm.
6.2 Điều chỉnh tốc độ dòng sữa
Nếu mẹ nhiều sữa, tia mạnh:
-
Vắt bớt khoảng 10–30 ml trước khi cho bú.
-
Cho bé bú bên ít sữa hơn trước.
-
Có thể cho bé bú ở tư thế mẹ hơi ngả lưng, bé nằm trên người mẹ (dòng sữa giảm lực).
Nếu bé bú bình:
-
Chọn núm ti đúng size, lỗ không quá to.
-
Nghiêng bình sao cho sữa chỉ vừa đầy núm, không chảy ồ ạt.
-
Không bóp bình ép sữa chảy nhanh.
6.3 Vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú
-
Vỗ nhẹ 10–15 phút sau bú (tùy bé).
-
Các tư thế hiệu quả:
-
Bế vác bé trên vai.
-
Cho bé ngồi trên đùi, tay mẹ đỡ cằm và ngực, vỗ lưng.
-
Cho bé nằm sấp trên đùi mẹ, đầu cao hơn thân.
-
6.4 Không cho bé nằm ngay sau bú
-
Giữ bé thẳng hoặc hơi nghiêng khoảng 15–30 phút sau bú.
-
Nếu mẹ mệt, có thể dùng địu hoặc ghế ngả 30–45 độ, không nằm phẳng.
7. Mẹo nhỏ của các bà mẹ: Giảm trớ trong đời sống hằng ngày
-
Chia nhỏ cữ bú: thay vì cho bé bú một lần rất nhiều, chia thành 2 phần (ví dụ 80 ml trước, nghỉ vài phút, rồi thêm 40 ml).
-
Tránh để bé quá đói: bé càng đói càng bú “hối hả”, nuốt nhiều hơi.
-
Không vừa bú vừa chơi: hạn chế rung lắc, bế đi lại, nói cười quá nhiều khi bé đang bú.
-
Không đổi Sữa công thức liên tục: hệ tiêu hóa bé cần thời gian thích nghi, đổi sữa liên tục dễ làm rối loạn.
-
Theo dõi dấu hiệu dị ứng đạm sữa bò (nếu dùng sữa công thức):
-
Bé trớ nhiều, đi phân xanh, nhầy, nổi mẩn đỏ, quấy nhiều → nên đưa bé đi khám để bác sĩ đánh giá.
-
8. Bé ọc sữa có ảnh hưởng đến tăng cân không?
Nếu là trớ sinh lý, bé:
-
Trớ ít.
-
Vẫn bú tốt, ngủ được, chơi được.
-
Cân nặng tăng đều theo kênh tăng trưởng.
… thì mẹ không cần quá lo. Một phần sữa trớ ra nhìn rất “thương”, nhưng thật ra lượng sữa bé giữ lại được trong dạ dày vẫn đủ cho nhu cầu của con.
Ngược lại, mẹ cần chú ý hơn khi:
-
Bé trớ nhiều lần sau mỗi cữ, lượng nhiều.
-
Bé bú ít dần, dễ bỏ bú, quấy khi bú.
-
Cân nặng không lên, thậm chí tụt.
Khi đó, nên đưa bé đến bác sĩ để được kiểm tra cụ thể.
9. Khi nào bé sẽ hết ọc sữa?
Trong đa số trường hợp:
-
Khoảng 3–4 tháng: bé biết lật, nằm sấp tốt → trớ giảm nhiều.
-
Khoảng 6 tháng: bé bắt đầu ăn dặm, ngồi vững hơn → dạ dày hoạt động tốt hơn.
-
Đến 8–12 tháng: hiện tượng trớ sinh lý hầu như biến mất.
Nhìn chung, ốc sữa nhiều trong 2–3 tháng đầu đời là rất thường gặp, và thường không ảnh hưởng đến sự phát triển dài hạn của bé nếu con vẫn bú ổn, ngủ ổn, tăng cân đều.
10. Lời nhắn nhẹ nhàng dành cho mẹ
Rất nhiều mẹ sau này nhìn lại và nhận ra: ngày xưa mình đã lo lắng hơn mức cần thiết rất nhiều.
-
Bé trớ sữa không có nghĩa là mẹ làm gì sai.
-
Không có nghĩa là sữa mẹ “không tốt”, “không hợp” với con.
-
Đơn giản là vì con vẫn còn quá nhỏ, hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, và đó là bước phát triển bình thường.
Điều quan trọng là:
-
Mẹ hiểu chuyện gì đang diễn ra.
-
Biết cách bế, cho bú, vỗ hơi an toàn.
-
Nhận ra sớm những dấu hiệu bất thường để đưa bé đi khám.
Phần còn lại, hãy để thời gian và sự lớn lên của con làm nốt. Con sẽ qua giai đoạn hay trớ nhanh hơn mẹ nghĩ, và một ngày nào đó mẹ sẽ chỉ còn nhớ lại với một nụ cười: “Hồi đó mỗi lần con ọc ra một chút là mẹ đứng tim cả buổi.”
Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y tế. Nếu mẹ thấy bé có những dấu hiệu bất thường, hãy đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám trực tiếp.
