Những ngày đầu năm 2026, trong lúc mọi người đang tất bật chuẩn bị đón tết nguyên đán thì thông tin về Virus Nipah liên tục xuất hiện. Cùng Litita tìm hiểu Virus Nipah và bảo vệ gia đinh bản thân, nhất là mẹ bầu và Bé sơ sinh.
Virus Nipah là một loại virus nguy hiểm lây từ động vật sang người, có thể gây viêm não và viêm phổi nặng, với tỷ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện và chăm sóc kịp thời. Với mẹ bầu, Mẹ Sau sinh và bé, điều quan trọng là hiểu rõ đường lây, dấu hiệu cảnh báo và cách phòng tránh an toàn, chứ không hoang mang hay chủ quan.
1. Virus Nipah là gì?
Virus Nipah (NiV) là một virus thuộc nhóm bệnh lây từ động vật sang người (zoonotic), có thể lây từ dơi ăn quả, lợn sang người, và trong một số trường hợp lây từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp hoặc tiếp xúc gần. Bệnh do virus Nipah được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây viêm não cấp và suy hô hấp, với tỷ lệ tử vong ở các ca nặng được ghi nhận khoảng 40–75%.
Virus này được phát hiện lần đầu năm 1999 trong đợt bùng phát tại Malaysia, liên quan đến lợn, sau đó ghi nhận nhiều đợt dịch tại Bangladesh và Ấn Độ. Hiện chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu; điều trị chủ yếu là hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và phòng biến chứng.
2. Virus Nipah lây như thế nào?
Các đường lây được ghi nhận gồm:
-
Từ động vật sang người:
-
Tiếp xúc với dơi ăn quả, lợn hoặc động vật mắc bệnh, đặc biệt qua dịch tiết, phân, nước tiểu của chúng.
-
Ăn/uống thực phẩm bị nhiễm (ví dụ nước quả, trái cây bị dơi ăn dở, nhiễm nước tiểu/dịch tiết).
-
-
Từ người sang người:
-
Tiếp xúc gần với người bệnh, đặc biệt là dịch tiết đường hô hấp (nước bọt, chất nhầy, giọt bắn khi ho, hắt hơi) hoặc dịch cơ thể khác.
-
Nguy cơ cao hơn với nhân viên y tế, người chăm sóc bệnh nhân, người sống cùng nhà.
-
Đây là lý do nhiều quốc gia đang tăng cường giám sát ở sân bay, cửa khẩu và khuyến cáo hạn chế tiếp xúc với nguồn nghi nhiễm từ vùng có dịch.
3. Triệu chứng cần lưu ý (cho mẹ và gia đình)
Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường từ 4–14 ngày, nhưng có báo cáo có thể kéo dài tới khoảng 45 ngày trong một số trường hợp. Triệu chứng có thể từ nhẹ đến rất nặng:
-
Giai đoạn đầu (dễ nhầm với cảm cúm):
-
Sốt, đau đầu.
-
Đau cơ, mệt mỏi.
-
Đau họng, ho, có thể nôn ói.
-
-
Bệnh tiến triển nặng:
-
Khó thở, viêm phổi, suy hô hấp.
-
Dấu hiệu viêm não cấp: chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật, hôn mê.
-
Bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, có trường hợp tử vong trong vòng 24–48 giờ sau khi xuất hiện dấu hiệu viêm não nặng.
-
Khoảng 20% người sống sót sau viêm não cấp có thể để lại di chứng thần kinh như co giật, thay đổi tính cách. Vì vậy, phát hiện sớm và đến cơ sở y tế khi có yếu tố dịch tễ + triệu chứng là rất quan trọng.
4. Mẹ bầu, mẹ sau sinh và bé cần chú ý gì?
Điều Litita muốn nhấn mạnh là: mẹ không cần hoảng loạn, nhưng nên biết rõ khi nào mình thuộc nhóm nguy cơ để xử lý kịp thời.
4.1. Ai được coi là có yếu tố nguy cơ?
-
Người từng đi, đến, về từ vùng đang có ổ dịch hoặc lưu hành virus Nipah (hiện chủ yếu ghi nhận tại một số bang ở Ấn Độ, Bangladesh, từng có đợt tại Malaysia; danh sách vùng dịch có thể thay đổi theo thời gian).
-
Người có tiếp xúc gần với ca bệnh xác định hoặc nghi ngờ (người bệnh, nhân viên y tế chăm sóc, người nhà chăm sóc).
4.2. Khi nào mẹ nên đi khám ngay?
Nếu trong vòng 14 ngày sau khi:
-
Trở về từ vùng đang có dịch Nipah, hoặc
-
Có tiếp xúc gần với người nghi/nghiêm nhiễm Nipah,
mà mẹ (hoặc người thân trong nhà) xuất hiện các dấu hiệu:
-
Sốt, đau đầu, đau cơ, đau họng, ho.
-
Kèm theo: chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật hoặc khó thở.
thì cần:
-
Hạn chế tiếp xúc gần với người khác.
-
Đeo khẩu trang, vệ sinh tay.
-
Liên hệ/đến ngay cơ sở y tế gần nhất và thông báo rõ tiền sử đi lại, tiếp xúc.
Đối với mẹ bầu và mẹ sau sinh, việc đi khám sớm càng quan trọng vì cơ thể đang nhạy cảm, và mẹ còn đang chăm bé nhỏ.
5. Cách phòng tránh an toàn cho mẹ và bé
Hiện chưa có vắc xin phòng virus Nipah, nên các biện pháp phòng tránh chủ yếu tập trung vào giảm nguy cơ phơi nhiễm.
5.1. Trong sinh hoạt hằng ngày
-
Hạn chế tiếp xúc với nguồn nguy cơ từ động vật:
-
Tránh tiếp xúc với dơi, lợn hoặc động vật ốm, chết bất thường, đặc biệt tại vùng đang có dịch.
-
Không ăn trái cây đã bị dơi ăn dở hoặc có dấu hiệu nghi nhiễm (bị gặm, dính phân/dịch tiết).
-
-
Vệ sinh thực phẩm:
-
Rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn.
-
Không dùng thức uống/rau quả nghi ngờ bị dơi/động vật tiếp xúc.
-
Nấu chín kỹ thực phẩm từ động vật.
-
-
Vệ sinh cá nhân và môi trường:
-
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là sau khi ho, hắt hơi, chăm sóc người bệnh hoặc tiếp xúc với động vật.
-
Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, cơ sở y tế, đặc biệt nếu khu vực đang tăng cường giám sát bệnh Nipah.
-
5.2. Khi trong nhà có người từ vùng dịch trở về
-
Tự theo dõi sức khỏe trong 14 ngày sau khi về từ vùng dịch:
-
Nếu có sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật… cần liên hệ ngay cơ sở y tế.
-
-
Hạn chế tiếp xúc gần với mẹ bầu, mẹ sau sinh, bé sơ sinh nếu đang có triệu chứng nghi ngờ cho đến khi được bác sĩ kiểm tra.
5.3. Đối với mẹ bầu, mẹ sau sinh và bé
-
Mẹ bầu:
-
Hạn chế đi đến vùng dịch nếu không thực sự cần thiết.
-
Nếu buộc phải đi, nên tuân thủ nghiêm ngặt khuyến cáo y tế địa phương (khẩu trang, vệ sinh tay, tránh tiếp xúc động vật và thực phẩm nguy cơ).
-
-
Mẹ sau sinh & bé sơ sinh:
-
Hạn chế cho bé tiếp xúc với người đang có triệu chứng sốt, ho, đau họng hoặc mới đi về từ vùng dịch chưa đủ 14 ngày.
-
Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ, chú ý vệ sinh tay cho người chăm bé.
-
-
-
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng và kháng thể quan trọng cho bé; mẹ đang khỏe mạnh hoàn toàn có thể tiếp tục cho bé bú bình thường.
-
Nếu mẹ có yếu tố dịch tễ + triệu chứng nghi ngờ Nipah, cần đi khám ngay; việc tiếp tục cho bé bú trực tiếp hay vắt sữa sẽ được bác sĩ tư vấn tùy tình trạng cụ thể.
-
6. Lời nhắn kiểu Litita dành cho mẹ
Virus mới, tỷ lệ tử vong cao luôn dễ khiến mẹ lo lắng – đặc biệt khi đang Mang thai hoặc có bé sơ sinh trong nhà. Điều Litita mong mẹ nhớ là:
-
Không phải cứ nghe tên virus là chắc chắn sẽ mắc bệnh; bệnh liên quan rất chặt chẽ tới yếu tố tiếp xúc và vùng dịch.
-
Điều mẹ có thể làm ngay hôm nay là:
-
Cập nhật thông tin từ nguồn chính thống.
-
Thực hành vệ sinh tay, ăn chín uống sôi, tránh thực phẩm/động vật nghi nhiễm.
-
Cẩn trọng hơn nếu bản thân hoặc người thân có đi/đến vùng dịch.
-
Nếu mẹ hoặc người thân có đi từ vùng đang có dịch về và xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, hãy mạnh dạn đến cơ sở y tế và nói rõ lịch sử đi lại – đó không phải là làm phiền ai, mà là cách mẹ bảo vệ chính mình, bé yêu và cả cộng đồng.
